«Каспий» Тауар Биржасы» АҚ (Caspy Commodity Exchange, CCX) — биржалық сауданың, корпоративтік ашықтықтың және саланың технологиялық дамуының стандарттарын белгілейтін ұлттық тауар нарығының көшбасшысы, Қазақстан Республикасының жаңа буынды жүйе құраушы биржасы.
Биржа 2011 жылдың қарашасында құрылды және Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркелген. 2011 жылғы 30 желтоқсанда ҚР Экономикалық даму және сауда министрлігі Сауда комитетінің № 1000349 мемлекеттік лицензиясын алған күні CCX тұғырнамасында ауыл шаруашылығы өнімдері секциясы бойынша алғашқы биржалық сауда-саттық өтті.
Құрылған сәттен бастап CCX тұрақты өсуді көрсетеді және бүкіл қызмет барысында жасалған мәмілелер көлемі бойынша тұрақты түрде ел биржаларының үздік үштігіне кіреді. Алаңдағы сауда-сатып алу операцияларының жиынтық көлемі 7 миллиард АҚШ долларынан асады, бұл жоғары өтімділік пен нарық қатысушыларының сенімін көрсетеді.
Биржа сауда-саттықты жариялылық, тең құқықтылық және кемсітусіз рұқсат қағидаттарында ұйымдастыруды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігінің Сауда комитеті «Каспий» Тауар Биржасы» АҚ-ға тауар биржаларының қызметін жүзеге асыруға № 1000349 мемлекеттік лицензия берді.
Миссиясы және нарықтағы рөлі
«Каспий» Тауар биржасының миссиясы — Қазақстан Республикасы экономикасының тұрақты дамуына, халықаралық тауар нарықтарына бірігуге және мемлекет, бизнес пен инвесторлар арасындағы сенімді арттыруға ықпал ететін ашық, бәсекеге қабілетті және технологиялық дамыған тауар нарығын қалыптастыру.
CCX биржалық сауданың, реттеудің және ESG-тәсілдерінің үздік халықаралық практикаларын дәйекті түрде енгізе отырып, нарықтық механизмдерді дамытуда, әділ баға белгілеуді қалыптастыруда және мемлекетаралық экономикалық байланыстарды нығайтуда белсенді рөл атқарады.
Технологиялық тұғырнама және қауіпсіздік
CCX-тің негізгі бәсекелестік артықшылығы Интернет желісі арқылы қашықтан қол жеткізумен мәмілелер жасасудың сенімді, ашық және ыңғайлы механизмін қамтамасыз ететін жоғары технологиялық электрондық сауда жүйесі болып табылады.
CCX сауда терминалы Биржаның өзіндік әзірлемесі болып табылады және нақты уақыт режимінде толық ашықтықты, аудит пен мониторинг мүмкіндігін қамтамасыз ететін «ақ жәшік» қағидаты бойынша іске асырылған. Жүйеге Қазақстан Республикасының уәкілетті мемлекеттік органдары, соның ішінде Сауда және интеграция министрлігі, Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі, Энергетика министрлігі, Қаржылық мониторинг агенттігі және Ұлттық қауіпсіздік комитеті қол жеткізе алады.
CCX ақпараттық жүйесі Қазақстан Республикасының ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымының аса маңызды объектілерінің (АКИАМО) тізбесіне енгізілген, бұл оның стратегиялық маңыздылығын және ақпараттық қауіпсіздік пен тұрақтылық деңгейіне қойылатын жоғары талаптарды растайды.
2019 жылы CCX сауда терминалы «Мемлекеттік техникалық қызмет» АҚ-да кешенді сынақтардан өтті және Қазақстан Республикасының ақпараттық қауіпсіздік және бағдарламалық қамтамасыз етудің сенімділігі саласындағы барлық талаптарына сәйкестігін растады.
2020 жылы Биржа IT-инфрақұрылымды сүйемелдеуді және дамытуды қамтамасыз ету мақсатында IT-компания «Full Stack Development» ЖШС-нің (Astana Hub резиденті) бақылау пакетін сатып алды.
Нарықтар, секциялар және сауда-саттықтың негізгі бағыттары
«Каспий» тауар биржасы стратегиялық маңызы бар тауар нарықтарының кең ауқымы бойынша сауда-саттықты ұйымдастырады.
2012 жылы CCX тұғырнамасында жер қойнауын пайдаланушылар мен мемлекеттік сатып алуларға арналған алғашқы сауда-саттық басталды.
2013 жылы CCX Қазақстанда енгізілген cap & trade механизмі аясында CO₂ парниктік газдар шығарындыларына квоталармен сауда-саттықты ұйымдастырған ТМД елдері аумағындағы пилоттық және жалғыз биржа болды. Бұл нарық экологиялық реттеудің және тұрақты дамудың маңызды құралына айналды.
2014 жылы CCX Қазақстан Республикасында бірінші болып энергетика секторында ашық нарықтық индикаторлардың қалыптасуын қамтамасыз ете отырып, электр энергиясымен биржалық сауда-саттықты іске қосты.
Биржа елдегі ең жоғары жиынтық сауда айналымын көрсете отырып, жер қойнауын пайдаланушылардың сатып алулары бөлігінде «Портал» секциясы бойынша ең ірі алаң болып табылады.
2018 жылы Биржа «Caspy Tender (Каспий Тендер)» ЖШС еншілес компаниясын құрды, оның базасында электрондық сауда алаңы енгізілді. Бұл алаң жер қойнауын пайдаланушылар, табиғи монополия субъектілері және коммерциялық ұйымдар үшін тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді сатып алудың электрондық жүйесі ретінде көзделген.
2019 жылы CCX алғашқылардың бірі болып ішкі нарыққа сұйытылған мұнай газын (СМГ) өткізу алаңы ретінде Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің аккредитациясын алды. Биржада Атырау МӨЗ, Павлодар МХЗ, Шымкент МӨЗ және «Амангелді Газ» ЖШС ГӨЗ қоса алғанда, елдің ірі өңдеуші кәсіпорындарынан СМГ өткізу жүзеге асырылады.
Сондай-ақ, CCX цемент және көмір мәмілелері бойынша жетекші биржалық алаңдардың бірі болып табылады. Биржада Қазақстанның ірі өндірушілері ұсынылған, ал сауда-саттық ашық және стандартталған шарттар негізінде жүзеге асырылады.
2021 жылдың наурызынан бастап Биржа мұнай өнімдері мен битум сауда-саттығын ұйымдастырушы екі тауар биржасының бірі ретінде жіберілді.
2021 жылдың сәуірінен бастап CCX ҚР БҚДА жанындағы Биржалық комитетпен коммуналдық-тұрмыстық көмірдің міндетті көлемін өткізу алаңы ретінде айқындалды.
2022 жылы Каспий биржалық айналым көлемі бойынша Қазақстан Республикасында 1-ші орынға шықты.
2024 жылы Биржа Қазақстан Республикасында мұнай өнімдерімен сауда-саттық көлемі бойынша көшбасшы болды.
2025 жылы биржаның клирингтік орталығымен бірлесіп клиринг жүйесінің жаңартылған модулі енгізілді. Модуль толық автоматтандырылған, клиенттерге жеке кабинет арқылы өз ақша қаражатының қозғалысын онлайн режимінде қадағалауға мүмкіндік береді.
В сентябре 2025 году АО «Товарная Биржа «Каспий»» признано победителем конкурса Министерства торговли и интеграции РК по определению товарных бирж для торговли социально значимыми биржевыми товарами (СЗБТ), набрав наивысший среди участников итоговый балл — 249.
Корпоративтік басқару және жариялылық
CCX корпоративтік ашықтық қағидаттарын дәйекті түрде ұстанады. 2019 жылы Биржа листинг рәсімінен өтіп, өз акцияларын «Қазақстан қор биржасы» АҚ (KASE) сауда-саттығына шығарды. «Каспий» Тауар Биржасы» АҚ жай және артықшылықты акциялары KASE ресми тізімінің «Акциялар» секторына енгізілген, бұл қаржы нарығы тарапынан жоғары сенім деңгейін растайды.
Биржаның жарғылық капиталы 5 миллион АҚШ долларына дейін ұлғайтылды, ал қаржылық есептілік және Биржаның қызметі туралы негізгі ақпарат ашық қолжетімді.
Халықаралық ынтымақтастық және ESG
«Каспий» тауар биржасы халықаралық ынтымақтастықты белсенді дамытуда. Биржа ТМД және алыс шетелдердің тауар биржаларымен, халықаралық және қазақстандық банктермен, мемлекеттік органдармен және салалық қауымдастықтармен өзара іс-қимыл жасайды.
CCX негізгі стратегиялық серіктестерінің бірі Deutsche Börse AG және European Energy Exchange (EEX) болып табылады, олардың тәжірибесі электр энергиясы мен көміртегі бірліктері нарықтарын дамытуда пайдаланылды.
Сондай-ақ, CCX көрші елдердің мемлекеттік биржаларымен, соның ішінде Белорус әмбебап тауар биржасымен (БӘТБ) және Өзбек республикалық тауар-шикізат биржасымен (UZEX) ынтымақтасады.
Биржа БҰҰ Жаһандық шартының (UN Global Compact) қатысушысы болып табылады, Еуропалық энергетикалық биржалар қауымдастығына (EUROPEX) қауымдастырылған мүше ретінде енгізілген, сондай-ақ экологиялық бастамалардың белсенді қатысушысы болып табылады.
2018 жылдан бастап CCX Қазақстан Республикасы Экологиялық ұйымдары қауымдастығының белсенді мүшесі болып табылады.
CCX S&P Global агенттігінің жоғары халықаралық ESG-бағалауын алды: 2024 жылы (процентиль — 87/100) және 2025 жылы (процентиль — 95/100). Биржа көміртегі ізі және тұрақты даму туралы есептерді үнемі жариялап отырады.
Стратегиялық маңызы
Тауар нарығын дамыту, ұлттық баға индикаторларын қалыптастыру және биржалық шарттарды стандарттау сауда-саттыққа қатысушыларға баға тәуекелдерін тиімді хеджирлеуге, ұзақ мерзімді өндірістік және сауда қызметін жоспарлауға және транзакциялық шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.
CCX өтімді және ашық нарығында қалыптасқан бағалар Қазақстан Республикасының салық, монополияға қарсы және биржалық заңнамасы шеңберінде нарықтық болып танылады.
| Қор | 2025 жылға бекітілген төмендетілмейтін қалдық | Теңгедегі сомасы | Күні |
|---|---|---|---|
| Резервтік қор | 20 000 АЕК | 92 140 990.87 теңге | 03.09.2026 г. |
2002 жылы Қазақ гуманитарлық-заң университетін юриспруденция мамандығы бойынша үздік бітірген. 2007-2009 жылдары Еуразия академиясын қаржы мамандығы бойынша бітірген.
2023 жылы М.Нәрікбаев атындағы ҚазГЗУ іскерлік әкімшілендіру магистрі дәрежесін және University of Business Innovation and Sustainability (Вашингтон, Колумбия округі) MBA дәрежесін алды.
Жоғары заң және техникалық білімі бар.
Халықаралық суық академиясының корреспондент мүшесі. Қазақстанның еңбек сіңірген экологы
2002 жылы ҚазМЗУ-ды юриспруденция мамандығы бойынша және 2008 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясын бітірді, мемлекеттік басқару магистрі.
20 жыл мемлекеттік қызмет, оның ішінде ҚР прокуратура органдарындағы қызмет және жергілікті атқарушы органдардағы басшылық қызметтер.
Тауар нарықтарында 15 жылдан астам тәжірибе, негізгі назар биржалық сауданы дамытуға, энергетикалық нарықтарға және деректерді талдауға аударылған.
Ол Орталық Азия, Израиль және Украина нарықтарында жұмыс тәжірибесіне ие, соның ішінде нарықтарды жобалау және іске қосу, сондай-ақ нормативтік тәсілдерді әзірлеу, соның ішінде ұлттық заңнаманы Еуропалық Одақ құқық нормалары мен принциптерімен үйлестіру аясында.
М. О. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетін «Есеп және аудит» мамандығы бойынша бітірген. Қазақстан Республикасының кәсіби бухгалтері. CIMA P1, CIMA P2 квалификациялары және салық консультанты сертификатына ие.
2018 жылдан бастап бухгалтерлік және салық есептілігі саласында жетекші лауазымдарды атқарып, компаниялар тобын (10-нан астам компания) басқару және консолидациялауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 13 мамырдағы № 415 «Акционерлік қоғамдар туралы» Заңының 53-1-бабына сәйкес, «Каспий» Тауар Биржасының АҚ директорлар кеңесі келесі комитеттерді бекітті: